hoe lang en hoe ver: Praag en de busreis

Posts tonen met het label Praag en de busreis. Alle posts tonen

zaterdag 13 juni 2009

Bunter in ut laand vaan Sjarel de Veerde VI

Dao zien ze weer: Bunter d'n Ierste en Sjarel de Veerde

Unnen daag

aventuur in

d’n dikke snie

Maondeg 23 fibberwari, Rosenmontag, Kinderoptoch in Mestreech enz, mèh veer zitte in Hotel Duo in Praahaag. Zimmer no 713, 21.30 uur.

Vaandaog höbbe veer uzzen echte velddaag. De cheffeurs, die opdrach hadde um us nog unnen daag ’t laand in te bringe veur un excursie in Tsjechië, hadde oonderein oetgemaak tot ze de excursie, ut oetstepke, unenn daag ieder zowwe doen, zoetot ze neet 2 däög achterein lang optie bös zowwe moete vare en veer dan haange of zitte. Veer ging nao Mariánské Laznĕ, e kuuroord mèt 40 kaw bronne in West-Bohemen op 625 meter hude in ut Erzgebergde in ut Bohemer Wouhoud. Op 125 kilometer ten westen vaan Praahaag. Anderhalf oor op en anderhalf oor trök, dachte de hiere. Veer vertrokke um haaf tien en d’n idee waor um euver binnenweeg te goon um us get vaan ut plattelaand te laote zien.

Wie laanger veer vore, wie dikker de snie woort op de velde aon beidskante.

Oonder de foto: Gaans ingesnieden ermooij!

Oonder de foto: dikke, dikke snie aon eedere kaant!

En op e gegeve momint sniede ut tot ut roukde. En de snie bleef ligke opte snie dee al laog. Vaan Marienbad in Sudetenland (vreuger) höbbe ver ut mieste oet de bös gezeen. Die drei musketiers vore de groete Hlaoní* op, en gaans aof tot Alfred (bös twie,veurop) ziech vasvoor in de snie, en heer beij ut kiere en trökstoete op unne smale weg wegslibde.

Oonder de foto: Gekloomel met sniekèttinge.

Sniekèttinge op (1.00 oor)en weer lansem ut look Marianský in. Un twie oor mochte veer eindelik de bös oet. Veer zien op un röstige plek get goon ete en drinke (paella en steaksjotel allebeij oet d’n diepvries) mèt thee en veur miech unnen becherovka, de nationale sjnaps vaan CZ. In totaal veur mèr 280 CzKr. Dat is dreij kier zoe goodkoup es in Praahaag.

Ut beeld vaan ML is dat vaan un lang keten vaan enorm groete hotels in Jugendstil of neoclassisistische stijl.

Oonder de foto: Romanties en nog twie kier zoe sjoen in Marienbad!

Besnied waor ut nog twie kier zoe sjoen. Mèh mie es un korte waandeling koste veer neet doen! Um 4 oor trökgevare mèt 3 bösse en die 150 maan en 18.45 oor waore veer weer aon ut hotel Duo.

Ech e leuk avontuur in de snie in bos en veld (zoonder dräöj, alles ope) en klein verwaarloosde dörrepkes aofblaajerend vaan verref en witsel mèt sjattige kèrrekskes. Ut sniede erreg, mèh ut weijde neet en ut waor ouch neet ech kaajt.

Ein inkel spoor vaan de carneval gevoonde in M.L. ’n Advertentiebord veur maskes, in ut tsjechies, op de stòp. 22.03

Oonder de foto: Bunter weis ut duudelik aon: op ut geel steit carnavalsmaskes in ut Tsjechies: Karnevalové Masky.

BUNTER

Hlaoní* Dit is unne straotnaom in Mariánské Laznê. Dao kin iech ouch niks veur!

woensdag 15 april 2009

Bunter in ut laand vaan Sjarel de Veerde III

Sjarel de Veerde en
Bunter beijein.

Un reis vaan unnen

vollen daahaag:

hartstikke gaar

Foto: Praahaag biejein in einen ougopslaag.

Vriedeg, 20 fib. 2009, Praahaag.

Gaar; dat is ut woord veur zoenen daag. Vaan 7.45 tot 21.00 oor in de VanderBiesenbös tösse Heerle en Praahaag. Veer stopde in Frechen beij Kölle, aon d’n Hockenheimring, altiet riechting Zuide en pas dao vaan Heilbron oet ginge veer um oongeveer haaf twie nao ut Ooste, 209 kilometer nao Neuremberg --- stops 8.50, 12.15, 15.30 --- de leste beij Amberg veurbeij Neurenberg en um 18.00 oor aon de grens met Tsjechië en daan nog 175 kilometer nao Praahaag. Umtot iech af en tow in slaop veel, kraog iech geregeld un echte stief koont. Aofgezeen vaan ummer mie snie in ut Ooste en de rivierdalle in ut Weste waos ut oetziech monotoon: kaal bosse en berreme. Euver carnaval wienig wäörd behalve un eige grepke: u awwieverbal in P.? Jao, zag ein dame mèt väöl zellefspot: taan hoove veer us al neet te verkleije! Allebonneur!

De koers vaan de Kroen is 25 veur einen Euro.

Foto: Pikkeduuster wie veer in Praag aonkwaome, meh zoe zaog ut tao oet beij daagleech: ut groet pleijn in ut sentrum

Ete: lunch in Hockenheim mèt unnen hamburger op e bruudsje mèt get greun in de CV-kleure.

’s Aoves in ut Duo-veersterrehotel um 21.15 oor: u good glaas beer 0.5 liter, eerappele, buunsjes mèt spek, wöttelkes, stökske verrekesvleis en get haché en zeut veur ut toetje, de naospeis. Veerdig veur vendaog: 23.46 oor. De wèkker steit op zevenoor.

De route:

7.07: stasie

7.24 Heerle

7.45: bös 2 veur Sporthotel, Spoorsingel (Wenen, Valencia)

8.50: Frechen-Süd

10.00: Aofslaag Bonn (’n lezing door de chauffeur euver ut polletiek systeem in Duitsland)

Remagen- euver de Rijn VS 1944

Planning route: neet euver de 3 vanwege de wintersporters, meh wel via de 61 en daan de 6.

10.20: Moseltal

10.40 Hunsrück

Snie opzeij.

12.15 Rasthof am Hockenheim

13.15 door nao Heilbron, noe op de 6 nog 209 km nao Neurenberreg.

De otobaone met de even nummers loupe Wes-Oos en mèt de ooneve nummers Noord-Zuid.

Vlak veur de middeg höbbe veer e paar files en sjroepsnelheid

Vaan 15.30- 17.00 zitte veer in restaurant Amberg achter Neuremberreg.

17.56: aon de Tsjechische grens.

BUNTER

Welkom, welkom, lieve mensen: lees en huiver (van genoegen, natuurlijk

Pasen op zijn Chinees

复(fù)活(huó)节(jié) 快(kuài)乐(lè)
Vrolijk Pasen staat hierboven in het Chinees en met deze mooie wens, die wel erg laat komt dit jaar met die extreem vroege Pasen op 23 maart, verwijs ik natuurlijk naar de natte Paaswake die mijn vrouw en ik in 2006 meemaakten in ons hotel in Hong Kong. Het is nog steeds geen uitgemaakte zaak: was de waterafvoer van de douche inderdaad te krap of heb ik te lang die toepasselijke aria gezongen uit ’Das Land des Lächelns’ van Franz Léhar, een van de lievelingsoperettes van mijn moeder zaliger over China, het land van de glimlach?

Pesach, Pascha, Pasqua, Paques, Pasen, Easter, Ostern en ga zo maar door: elke taal heeft een naam voor dit centrale mysteriefeest van het christendom. Zelfs het Baskisch: Basko. En het Schotse Gaelic: Càisg. En dus ook het Mandarijn Chinees: je hoort foe-chwoho-dziejèhè. Vrolijk klinkt als ‘kwajluh’, met de ‘u’ van ‘blut’.

Letterlijk vertaald: weer-leven-feest. Op de bijgaande stillevende foto heb ik de karakters op klassieke wijze onder elkaar gezet: het langste rijtje moet het eerst gelezen worden en dan het kortere rijtje links. Vooral over het huó-karakter valt iets te vertellen.

De linkerkant laat drie druppels water zien en het centrale rechterdeel een vierkant blokje voor mond en er wordt iets uitgestoken uit die mond naar boven. Dat kan dus alleen maar een tong zijn. Het Chinese woord voor tong is ‘shé’ met dit karakter: 舌. Drie druppels water op een tong is dus ‘leven’ en als je midden in een van de Noord-Chinese woestijnen staat, kun je je daar wel iets bij voorstellen. Zo kun je de betekenis van het karakter onthouden, maar de stap naar het woord, de uitspraak is in dit geval veel moeilijker: huó (chwoho, tweede toon). Misschien dat het rechterdeel shé ooit anders geklonken heeft en de verwijzing naar de uitspraak dus verloren gegaan is. Grappig is wel, dat ik bij mijn speurtocht rond dit karakter een oude betekenis vond: ‘het geluid van snelstromend water’. Nou, ook dit onderdeel van het Chinese begrip Pasen is toepasselijk: snelstromend water over de rand van de douchebak in dat hotel in Hong Kong.

Tenslotte: de eerste twee karakters van het Chinese Paaswoord, fù-huó worden ook gebruikt voor het werkwoord ‘reanimeren’. En zo is Pasen in China het re-animeerfeest.
Dat Chinezen überhaupt iets over Pasen te weten kwamen, moet toegeschreven worden aan de orde van de Jezuïeten, die al in de zestiende eeuw pogingen deden om Zuid-Oost-Azië tot het christendom te bekeren. Zo trok de Spaanse Jezuïet Juan Bautista Ribeira in 1568 vanaf de Portugese handelspost Macao het binnenland in zonder ook maar enige kennis van de taal, de cultuur en in zijn westers klofje van die tijd. Hij vertrouwde enkel op Gods genade, zo schreef hij later aan zijn overste. Ribeira bereikte helemaal niets, kreeg geen enkel contact met de bevolking en keerde na drie jaar diep teleurgesteld terug. Zijn conclusie was: als Gods genade niet hielp, dan was het hoog tijd voor soldaten. Twee Italiaanse Jezuïeten, Matteo Ricci en Michele Ruggieri deden in 1583 een tweede poging in de buurt van Macao. Zij kenden de taal en kleedden zich aanvankelijk als boeddhistische monniken. Zij maakten wel contact en werden vriendelijk ontvangen, maar waren later gedwongen om echt zijden Chinese gewaden te gaan dragen met speciale hoeden op om achterdocht bij de autoriteiten weg te nemen en te kunnen converseren in de betere kringen. Ze maakten zelfs gebruik van draagstoelen. Het christendom is nooit aangeslagen in China vanwege de enorme cultureel kloof die er gaapte.

De Amerikaanse sinoloog David Porter heeft de eerste goed gedocumenteerde ontmoetingen tussen Oost en West in de zestiende eeuw beschreven in zijn boek ‘Ídeographia, The Chinese Cipher in Early Modern Europe’ Daaraan heb ik ook de historische details ontleend.
David Porter, Ideographia, 2001, Stanford University Press, Stanford Californië, ISBN 0-8047-3203-5
Rick Harbaugh, Chinese Characters, A Genealogy and Dictionary, Yale University Press.

Wat is tijd?

“Als je ervan uitgaat dat de aarde van west naar oost draait, zodat de draaiing van de aarde als het ware wordt ingehaald en je terechtkomt in een land, waar de zon op macroniveau eerder opgaat, zodat het daar later is.”
Zo heb ik het neergeschreven in mijn dagboekaantekeningen van 15 april 2006 naar aanleiding van de vlucht Frankfurt-Hong Kong. Je vliegt naar het verre Oosten, naar China. Daar komt te zon veel eerder op, dus is het er veel later. Telkens als ik dit korte zinnetje lees en probeer te begrijpen, vallen mijn hersens in een knoop. Hoe kan het nu ergens later zijn, als er de zon net eerder opkomt? Je bent geneigd te denken: Dan moet het daar ook vroeger zijn natuurlijk. Wat een raar fenomeen is tijd eigenlijk?, dacht ik in het vliegtuig er gelijk achteraan en toen begreep ik er helemaal niets meer van.
Nu, weer ruim twee jaar ouder en wijzer, denk ik dat de clou in de richting zit waarin de aarde draait om zijn eigen as. De aarde draait in oostelijke richting, vandaar : ex oriente lux, in het oosten komt schijnbaar de zon op, niet omdat de zon in een soort zonnewagen rond de aarde draait of getrokken wordt met paarden, maar omdat de aarde zelf draait naar het oosten toe.
Oké, daar komt in China de zon op. Bij ons nog niet, want wij wonen veel verder naar het westen. Bij ons is het nog donker, maar vanwege de draairichting van de aarde komt de zon uiteindelijk ook onze kant op. Bij het eerste hanengekraai in onze contreien, staat de zon natuurlijk al veel hoger aan de hemel in China, omdat de aarde inmiddels onder de zon door is gedraaid en DUS is het daar later. De tijd van de dag wordt dus afgemeten aan de stand van de zon. En zo beschouwd is de tijd, die voortdurend verglijdt, niet meer dan het draaien van de aarde, waardoor de dag- en nachtzijde van onze planeet steeds achter elkaar aan jagen.
Er zijn ook prachtige foto’s vanuit de ruimte, waarin je scheiding tussen dag en nacht, de dageraad als een vlak van licht over de onbewolkte Sahara ziet trekken. Maar hoe komt het dan dat we ouder worden door het draaien van de aarde? Daarmee wordt toch alleen maar de tijd gemeten via de zonnestand, maar wat is de tijd zelf dan, afgezien van methodes om hem te meten? Ik weet het niet, het wezen van de tijd, maar mijn gevoel zegt, dat het alles met beweging te maken heeft. Per slot van rekening beweegt alles wat leeft en verslijt langzaam.

Hotel en zo

fàndiàn, 饭店 dat is het Chinese woord voor hotel, dat wil zeggen een groot hotel voor buitenlandse toeristen, zo’n hotel als wij hadden in Hong Kong, toen wij daar half april 2006 arriveerden. Je hoort: fan-tie-jèn, alle drie de lettergreepjes vrij snel uitgesproken op een soort strenge, bozige toon. Misschien eerder nog klinkend als fantjèn, waarbij de ‘t’ niet teveel mag spetteren, moet een zachte ‘t’ zijn. Dat zijn dus twee vierde tonen uit het Mandarijn achter elkaar, ook bekend als de snelle valtonen. Nu betekent de eerste lettergreep ‘fàn’ op zichzelf: gekookte rijst of maaltijd. En ‘diàn’ staat voor winkel, geen grote zaak, zoals een supermarkt, maar een middelgrote speciaalzaak. Letterlijk zegt de Chinees dus ‘eetwinkel’ als hij het over een groot hotel-restaurant heeft. En dan nu het schrijven. Wie de karakters wil begrijpen en vooral ook onthouden zal ze element voor element uit elkaar moeten halen en weer in elkaar zetten als legostenen. We beginnen vooraan, helemaal links. Het linkeronderdeel van het ‘fàn’-karakter ziet er zo uit: 饣. Het is eigenlijk de verkorte, abstracte versie van dit karakter: 食，dat de uitspraak ‘shì’ kent en voedsel betekent. 食 is hier verkort tot 饣om als radicaal te dienen, dat wil zeggen een linkerstukje van het karakter, dat in het algemeen de categorie van betekenissen aangeeft, waaronder datgene valt wat het gehele karakter aangeeft. De categorie is ‘ voedsel’. En dat 食- onderdeel kan weer nader ontleed worden in de betekenissen verzamelen (bovenkant) en rijst (onderkant). Kortom: verzamelde rijst is voedsel. Die voedselradicaal wordt nu tegen 反 opgeplakt. Dat karakter komt ook zelfstandig voor, laat pictografisch een hand 又 zien die tegen een steile klif leunt met als betekenis: omdraaien, zich verzetten tegen, in opstand komen. Het belangrijkste is echter de uitspraak: fǎn, dwz fan in een andere toon, maar wel fan. Die uitspraak geeft dus in de redeneertrant van de Chinese karakterontwerpers een aanwijzing over de uitspraak van het gehele karakter 饭. De linkerkant duidt dus de inhoudelijke categorie aan, waarin het gezochte woord moet vallen en het rechterdeel geeft een aanwijzing over de uitspraak. Het eindresultaat is: fàn met als betekenis maaltijd of gekookte rijst. Zo is het merendeel van de vele duizenden Chinese karakters opgebouwd. De tweede lettergreep ‘diàn’ 店laat qua afbeelding een schuur zien met een schoorsteentje op het dak en daaronder een staand streepje met een zijstreep 卜，gezet op een blokje 口. Dat blokje staat voor een mond en met de twee streepjes wordt een oud voorspellend orakelteken als barst in een bot weergegeven. Alles bij elkaar, zo leggen de Chinese schriftgeleerden komt het neer op een ‘waarzegger in een schuur’. Dat idee heeft zich in de loop van vele eeuwen ontwikkeld tot de betekenis ‘winkel’ . En naar een aanwijzing voor de uitspraak, de klank van het totaal kunnen we fluiten, want hoewel alle onderdelen ook als zelfstandige karakters voorkomen, komen ze nauwelijks in de buurt van de bedoelde uitspraak diàn. Mijn bron voor deze taalkundige informatie is, zoals eerder, Rick Harbaugh, ‘Chinese characters, A Genealogy and Dictionary’, Yale University Press, 1998, 18e druk. De foto boven toont de beide karakters van het woord ‘hotel’, door mij geschreven met mijn Chinese schrijfdoos, te zien op de achtergrond, om zo de te kleine druk te omzeilen.

Vliegveld

飞 (fēi) 机 (jī) 场 (chǎng)

Hallo,

Dit is het Chinese woord voor vliegveld of luchthaven. Zo klinkt het: feej-dzjie-tsjahang. Jammer genoeg krijg ik de karakters niet opgeblazen en inkten ze een beetje dicht. Als dat zo blijft, zal ik u niet meer aan de kop zeuren over karakters op deze manier.
In het eerste karakter zien Chinese, schrijvende mensen een vliegende vogel. Het karakter is sinds 1953 enigszins simpeler gemaakt.
Het tweede karakter is het algemene Chinese woord voor machine of apparaat. Als pictogram is het moeilijk uit te leggen, omdat de rechterkant van deze combinatie door een totaal ander onderdeel is vervangen in 1953. Een en twee samen: vliegmachine.
Het derde karakter laat aan de linkerkant het karakteronderdeel zien, dat wanneer het solo voorkomt ‘aarde, grond’ betekent. De vereenvoudiging van ’53 heeft aan de rechterkant het zonne-onderdeel 日 boven de kromme lijnen vervangen door twee nietszeggende streepjes. De rechterkant betekende als pictogram oorspronkelijk: het zonnetje schijnt met stralen door de wolken. Alles bij elkaar ziet men pictografisch: grond, door de zon beschenen. Dat leidt tot de huidige betekenis : open ruimte, open veld, veld. Alleen die uitspraak. Daarvoor hebben we in het westen geen enkel, maar dan ook geen enkel aanknopingspunt of een afleidingsmogelijkheid. Hier blijft ons enkel de geheugenoefening!
Mijn bron voor deze volstrekt overbodige taalkundige informatie, die geen hond zal lezen, omdat honden nu eenmaal niet kunnen lezen is het voortreffelijke boek van Rick Harbaugh, Chinese Characters, A Genealogy and Dictionary, 18e druk, 1998, uitgegeven door Yale University Press, New Haven, Connecticut, VS, ISBN 0-966-0750-0-5 en door de Han Lu uitgeverij in Taipei, Taiwan. Het boek is ook te raadplegen op http://www.zhongwen.com/. Uitgangspunt is steeds het niet vereenvoudigde, traditionele karakter. Ongeveer tweeduizend Chinese karakters zijn vereenvoudigd voor gebruik op het vasteland.