BUNTER in ut laand vaan Sjarel de Veerde VII

De lèsten daag dao

Keizer Sjarel IV bove
Euver aw kneuk,
unnen awwen èrrem,
kubisme en unne
kleinen daagbraker

Bunter I oonder Sjarel IV

Dinsdig 24 fibberwari 2009, Praag , Hotel Duo, kamer 713, 20.15 oor.
Vendaog unne gaanse daag veur us allein zoonder de groep vaan hoonderdfieftig. Um haaf tien zien veer oetgeruk mèt de Metro, de roej C-lijn, boevaan de derde halte veur ut ind preceis veur us hotel ligk. 2x un daagkaart (200 Kr. – 8 € in totaal) en juh dao ginge veer mèt unnen euverstap op Muzeum op de greun A-lijn nao Malá Strana, de kleine kant, de halte ut kortste bij de Hrad, de burreg, boe veer nog get hadde in te hole.
Wel, ver kretsde de nudige trèjje nao bove um aon d’n uutersten ooskant vaan ut nog ummer umwalde burregterrein oet te koume aon de kant vaan ut gouwe sträötsje. Dao kochte ver in un kroeg de klein kaart veur de nommers 2, 3 en 5 en gelökkig neet de groete kaart veur 100 Ckr. mieh p.p., want, zag de mins, dat doorde minstens 4 oor. Dan zowwe veer in us goddelik tempo pas wied in de middeg veerdig zien en zow uzzen toch aon d’n aandere kaant vaan de Vltava of Moldau neet mieh good koume.



Iers na de St. Joris-bazzeliek, prachtig interieur, prachtig opgeknap in zuuver Romaanse stijl oet 9-1000, tienden ieuw. Hiel jaomer vaan dee barokgevel, väöl later aongeplak. Heij voonte veer gein aonwiezinge, mèh väöl miejer in de gothische verdeping vaan nut keuninklik pelies vaan de prinse en vorste vaan Bohemen sinds 1100/1200. de verdeping die veer in mochte, waor ingeriech es un historisch muzeum mèt hiel, hiel väöl
Feuteke: De Sint Joris, dus met lieleke aongeplakde barokgevel.
materiaol en veural teks, teks, teks, teks. Veer höbbe us dao sufgeleze euver prinse, keuninge, opgraovinge, sjmoeck enz. enz. Ouch hiel väöl aw kostuums en waopens. Ouch väöl knekelwèrrek: ut ajtste graaf vaan unnen lange mins, qua knekels nog hielemaol compleet mèt e groet beris zwaard in z’n linkerhand en z’nen doedskop nao rechts gevalle. Ouch twie gereemsels, eint mèt opgetrokke en vasgeboonde bein en eint mèt de errem op de rögk geboeid. Dat waore aonwijzinge tot veer in plaots vaan de vastelaovend et zeuike in Tsjechië en Praahaag, nao rest vaan minse mooste zeuke. Taan zow de res us ouch towvalle. Good dus.





Ut gouwe sträötsje nog eve. Röstig gegeete in e restorentsje dao, dat geine kint en boe ouch hiel min luij koume. Ut sträötsje deeg miech neet zoe hiel väöl op ut huiske 22 vaan Frans Kafka nao. Zit noe unne Kafka-bookhandel in met e sterrek zwiegend jong vrommes achter de teek.
Trök nao de aw stad aon de Moldau mèt de
Feuteke: Ut gouwe sträötsje mèt in blow ut Kafka-huiske.
Metro. Vaan Malostranská nao Můstek en toen höbbe veer wanhopig nao de Jacobskèrrek gezeuk um dao veur veer oor binne te zien. Want dao hink al 400 jaor d’n ingedruugden oonderererm vaan unnen kèrrekdeef en dee hadde veer neet gevoonde op zoondeg 220209 bey us ierste bezeuk.
Noe höbbe veer 2 gidse vaan Praahaag. In den Insight City Guide (vaan) Praag vaan oetgeverij Cambium bv oet Zeewolde steit: “een gruwelijk detail is de 400 jaar oude en verrotte arm, die aan de westelijke muur hangt. De arm zou aan een dief hebben toebehoord die probeerde de juwelen van het altaar te stelen. Volgens de legende werd hij tegengehouden door de Madonna die zijn zondige arm greep…”
Weijer niks. (blz 127, ierste kolom) In de “National Geographic Reisgids Praag en Tsjechië” vaan Stephen Brook (2008), vertaold door Maarten Schellekens (2003/2004) (3e drök, 2008) steit op blz 92/93: “Net na de ingang ziet u rechts een gemummificeerde arm van een dief die vier eeuwen geleden de juwelen probeerde te stelen van het Madonnabeeld op het altaar. De Madonna greep zijn arm zo stevig vast dat hij doorgesneden moest worden om de dief te bevrijden.”
En in us allerkleinste gidske Mini Capitool Praag (2006, Ingels, London Dorling Kindersley Limited) (2007 Neerlandstalige uitgave Van reemst uitgeverij/Unieboek bv, Houten, redacteuren: Derek hall, Marion Dent, Sue Juby, vertaling Linda Doornbos, gedrukt en gebonden in China), stoont op blz tien, twiede kolom: “Boven de ingang hangt de 400 jaar oude, gemummificeerde arm van een dief”.
Veer mooste en zowwe dat detail vinde en wel veur sde kèrrek tow ging um veer oor. Zoondes hadde veer tied genòg meh veer dachte dat deen errem boete hong op basis vaan de mini capitool gids (“boven de ingang”!!) en de Insight City Guide Praag “aan de westelijke muur” Neet dus, want nao zoondeg laos Ine pas in de NG-gids: “na de ingang ziet u rechts” en dao kinne oet aofleije tot dee gruwelikke errem BINNEN hingk. En dat is ouch zoe. Veer lepe in ut kèrrekportaol um veer oor unne jonge, lange vent tege ut lief dee us eigelik neet mie door wow laote, want mèt unne band vol gelebelde sleutele in zien hand wow heer de kèrrek al tow doen. Ine stoont al te lammentere vaan: “Veer wèlle mèr eve um ut heukske loere enz.”, mèh iech ging snel langs de twieen de lange mins stoont gelökkig neet in de weeg mèh op un zeij, ging twie stappe de kèrerk in en loerde direk rechts umhoeg. Dao hong ut tink wie e zwart geboge, dik striepke op un hude vaan tösse de 7 en 10 meter. Ze kòs zien to ut d’n oondererrem waor, mèh links of rechts neet , ouch gein hand of vinger te zien. Gewoen un hiel druug stökske mins aon un dräödsje. Op die meneer:
Feuteke: Dai hink dat fies tink!
Ine gong gaw achter miech aon en zie zaog ut gruwelik detail ouch, zwart in ut sjiemerend tege-leech. Daomèt waos us raodsel opgelos en bleek tot neet edere reisgids de gooj informasie gief. En toen zien veer koffie en tee goon drinke in ut hoes mèt de zwarte Madonna op e heukske beij (oonleesbaar) straot Celetka (lees Celetnà).


Feuteke: De Kubistische tent vaan de kleijne speijer.


Op de ierste verdeping: grand café Oriënt, vaan binnen en boete gans kubisties gebowd, oetgemoonsterd en ingberiech. Ine: werreme chocomel mèt honingcake en iech café vanilla mèt appelkook mèt chocoglazuur en slaagrom. Dao heel iech met höllep vaan d’n ober ut wäördsje veur appel aon euver: jablko (jabbelko huurste en op sjrif zuuste exact dezelfde stam es in ut Holles, Ingels en Duits: abl = appel of neet taan soms?
E kleij menneke mèt zien awwers op oongeveer 6 meter aon e tuifelke beij de roet, hoosde e paar kier, jengde eve en speijde toen alles oetzeliehief. Euver dee taofel, de stool en op de vloer, drei, veer golleve en heer jengde echerrem vaan ellende. Ziene pa pagkde häöm snel op en ging mèt ‘m ut sjiethoes op. Ma gòng snel alles wegpòtse. Ut waor wit mèllekbraaksel en veer roke niks. Ut menneke kaom nao un tiedsje weer trök op den errem vaan ziene Pa, woort neergezat en rende roond gaans vievelevink.
Wie snel die kleinekes ziech herpakke. Unnen awwere zow zeker de res vaan d’n daag op unne knap ligke nao dat gereiger zoe. Veer ginge weijer nao ut aait stadhoesplein en zaoge die stom klok bewege.




De 4 beeldsjes, de twelf apostele sjuive achter de twie ruutsjes en d’n haon kreije. De beroemde klok sloog 17 kier want ut waor tenslotte vief oor smiddes. Vaandao nao de metro, de B-lijn geel nao Florenc, euverstappe op de roej C nao us hotelstasie, boe veer um 18.00 oor binnenvele.
======
Ut weer is kaaid, ongeveer 0 graode Celsius mèt unnen feiselikke kawwe wind dee ut väöl kawwer maak: snee, dunne, soms iets dikkere Later motrege, fiezel. Iech vergeet mie fleece-jeske oonderaon te doen en höb ut af en tow kaaid, veural es veer de metro oetkoume beij unnen iezegen trèk. ======
Iech wow in dit reisverslaag unne paralel mèt de Da
Feuteke: die stom klok.

Vinci Code suggerere . Ut materiaol, de gereemsels in Loreto, dun èrrem in de Jacobus, de graver in ut burreggebied (achter de peerdstèl gevoonde), is mieh es genog, mèh de samehaank, de coonteks, de plot is miech neet ingevalle. Hiel jaomer!! ===





Veer zaoge vlak veur de metro-ingaank nog e groet affiche van de Boheemse carnaval en oonderin de geng vaan de metro stoont unnen kraom met de sjiekste pruuke en leuke maskes.



Feuteke: Oonderin de metro verstop de maskes en pruuke.
Zowwe ze in dit geteisterd land daan toch nog goon viere? Unne mins met unne fel-gelen hood op stoont op de stop bij de VVV op weeg nao oondervaan de burreg, direk nao ut oontdekke vaan ut sträötsje bvoe keplert gewoend heet en Tycho Brahe gewèrrek. Unne gele bolhoed mèt roed en greun traon. Nein, geine carnaval, zag heer; ouch geine juddenhood vaan vreuger; gewoen unnen leuke, kleurigen hoed, that’s all. Volgens miech lege ze totze barste in Praahaag.
=====
De kèrrek vaan Sint Nikkela höbbe veer ouch nog gezeen, oonder aon de burgheuvel mèt unne pestzuil mèt chronogram veur de deur. Geinen tied um te ciefere. Barokke kèrerk, groete koepel, prachtige sjèlderinge en hiel hoeg vaan plefoa. Veer goon nog 46 trèjje umhoeg nao un gaonderij, vaan boe veer nao o0onder de kèrrek in kinnen zien,

Hoeg en schwindlich! Ine weurt bang want de ballustrade is väöls te liegtot halverrwege de sjinke esgeerwètwadiechbedoel. Sinterklaos sint Berreb, Basilius en allemaol enorm met gopue rendssjes en sommige beelden gans vergöld. Veur barok toch un sjoen klèrrek. Op de gaondereij bove nog un expeziesievaan unnen sjèlder (1610-1674), tiedgenoot vaan Rembrandt mèt taferele oet de Passie vaan Christus in Clair-obscure, mèh lang neet neet zoe good als uzzxen eigen Rembrandt.
=======

Sjloes: 22.36 oor; mörrege um 6.15 de wèkker, um 7.00 bikke um 8.00 aon de bös NAO HOES!!
Feuteu: De gaondereij vaan de Sint Nikkela

BUNTER


Zow dit taan toch de Boheemse Carnaval ziehien?

De waerelt volgens Bunter III

Formaliteiten


Van sommige mensen kun je op het eerste gezicht al gruwen.
Zo verging het mij, toen ik op vrijdag 1 augustus op mijn televisie ver in de middag plotseling die droevige hondenkop van Radovan Karadzic (63) zag opdoemen. Een gevoel van afkeer, ongeduld stootte me op als brandend maagzuur en meteen maalden in mij dikke kop gedachten als: kunnen we die vreselijke man niet meteen in een vergeetput dumpen? Waarom al dat juridisch geleuter, die formaliteiten, en dat “Yes, mister Kardzic, no mister Karadzic” van die voorzichtige rechter Alphons Orie van het Joegoslavië-tribunaal. Moet het echt zo?
Jazeker, dat moet zo.
En sterker nog: er is geen betere plek op de wereld om dat zo te doen als het gerechtsgebouw in ’s-Gravenhage/Scheveningen. Dat moet vanwege het ideaal van de internationale gerechtigheid. Zo’n lang proces is bedoeld om de wereld heel duidelijk te laten zien, dat ook de meest wrede dictators en warlords van deze wereld met de meest bloeddorstige ideeën hun straf niet zullen ontlopen. Zij zullen in het openbaar met al hun wandaden geconfronteerd worden zonder dat het gezag daarbij in dezelfde fouten vervalt als de wreedaards zelf begingen. Er zal onomstotelijk voor de hele wereld vastgesteld worden dat ze onmensen zijn en zo zullen ze gestraft worden. Dat mag voor mij jaren duren.
Dat is andere koek dan wat George Bush in Guantanamo Bay doet. Hij stelt zijn gevangenen van de ‘war on terror’ uitdrukkelijk buiten zijn eigen wettelijk systeem, sluit ze op in een klein stukje koloniaal Cuba, vanwaar hij sowieso allang had moeten vertrekken, ondervraagt ze daar met volstrekt ontoelaatbare methoden, om het nog parlementair uit te drukken en laat hen berechten door een nep-rechtbank. Het begint verdacht veel te lijken op de politieke show-processen uit de jaren vijftig in Moskou onder Stalin en zijn opvolgers. Ik hoorde er als kind van en gruwde ervan.
In Den Haag staat sinds 1913 het Vredespaleis, gebouwd als een symbool van het ideaal om door praten en bemiddelen in plaats van door wapens internationale conflicten op te lossen. De bouw van dat paleis, gefinancierd door de rijke Amerikaan Andrew Carnegie is een uitvloeisel van de eerste Haagse Vredesconferentie in 1899. Deze conferentie, waaraan 26 landen deelnamen beoogde oorlogen en met name Europese oorlogen, zoals het Frans-Duitse conflict te beteugelen met onder andere de instelling van en Permanent Hof van Arbitrage. Voor dat Hof werd het Vredespaleis gebouwd en later trok ook het International Gerechtshof van de Verenigde Naties in het Vredespaleis. Nederland heeft als kleine natie tussen de wereldmachten traditioneel bijna deze initiatieven aangetrokken vanwege de internationale reputatie van ons land op het gebied van opvang en organisatie en ook vanwege het wereldberoemde werk van Huig de Groot, Hugo Grotius..
Huig de Groot


In Delft werd hij op Eerste Paasdag 1583 geboren, grondlegger van het internationale recht bij conflicten tussen staten en nog steeds wereldberoemd. Hij zocht de wortels van het algemeen geldende recht, niet vastgelegd in wetten, het zogeheten natuurrecht, in de sociale aanleg van mensen en hun verstand. De Groot schreef in het Latijn en drukte zich zo uit: "appetitus societatis, id
est communitatis." In zijn tijd vertaalde men dat met”: de begeerlickheyt
tot geselligheyt, dat is van ghemeynschap.” Wij zouden nu zeggen: het algemeen menselijk verlangen naar gezelligheid. De Groot behandelt dit natuurrecht in een beroemd werk van zijn hand: de verhandeling “De iure belli ac pacis” “Over het recht van oorlog en vrede”, waarin hij ondermeer beschrijft onder welke voorwaarden en op welke manier een vorst of een soevereine staat mag overgaan tot oorlog.


Titelpagina en omslag van 'De iure belli ac pacis'

Maar ach: De Groot werd in zijn eigen land opgesloten met een levenslange straf en na zijn beroemde ontsnapping uit slot Loevestein op 22 maart 1621 in de boekenkist, verbannen.

Loevestein


Hij was lang in buitenlandse dienst en stierf ver weg van zijn stad Delft op 28 augustus 1645 in het Noord-Oost-Duitse Rostock na een schipbreuk op de Oostzee, op weg terug uit Zweden. Hij is nu in de Grote Kerk in Delft begraven vlakbij zijn aartsvijand en Hollandse warlord van zijn tijd, Prins Maurits, die hem liet opsluiten en verbannen, omdat hij een afkeer had van het fanatieke calvinisme. Zo sprong Nederland als beginnende republiek in die tijd om met zijn begaafde zonen.
En wat het Vredespaleis en die conferenties in Den Haag betreft: sinds 1913 braken de wereldoorlogen pas goed los en bleek al dat papier over internationaal recht en het streven naar een duurzame vrede wel heel erg geduldig en nietswaardig
Daarom. Hoe goed we het ook denken te doen, waakzaam en bescheiden moeten we blijven.
Want sommigen die anderen menen telkens weer de les te moeten lezen, zoals George Bush, nemen zelf een loopje met recht en beginsel.

Bunter

(Een kortere versie van deze column stond in Het Zondagsnieuws van 18 augustus 2008 op pagina 11)